Prof. Dr. Çiğdem Kağıtçıbaşı, sosyal psikoloji alanında öncü çalışmalarıyla uluslararası psikoloji dünyasında önde gelen bir Türk bilim insanıdır. Uzun yıllar Boğaziçi Üniversitesi’nde görev yaptıktan sonra Koç Üniversitesi’ne geçerek ders vermeye devam eden Kağıtçıbaşı, Fen- Edebiyat Fakültesi dekanlığı ve birçok uluslararası üniversitede misafir öğretim üyeliği yapmıştır.
Araştırmalarında insan gelişimi ve aile etkileşimini kültürlerarası bir bakış açısıyla incelemiş, geliştirdiği kültürlerarası benlik ve aile modeliyle psikoloji alanına önemli katkılarda bulunmuştur. 200’e yakın makalesi ve 28 kitabıyla hem kuramsal hem de uygulamalı çalışmaları; aile, anne-babalık, erken çocukluk dönemi ve kültürel bağlamda insan gelişimi üzerine odaklanmaktadır. Bu zengin akademik birikim ve insan gelişimine yönelik bütüncül yaklaşım Prof. Dr. Çiğdem Kağıtçıbaşı’nın öncülüğünde geliştirilen ve sahada hâlen uygulanan PERGEL (Pozitif Ergen Gelişimi Programı) ile somutlaştırılarak yaşam bulmuştur.
PERGEL Programının Gelişim Süreci
PERGEL, erken ergenlik dönemindeki çocukların sosyal, duygusal ve ahlaki gelişimlerini desteklemek amacıyla geliştirilmiş bilimsel temelli bir müdahale programıdır. Program, 2012 yılında TÜBİTAK desteğiyle Prof. Dr. Çiğdem Kağıtçıbaşı öncülüğünde Prof. Dr. Nazlı Baydar ve Prof. Dr. Zeynep Cemalcılar tarafından geliştirilmiş, 2023 yılında ise Koç ve Özyeğin Üniversitesi Psikoloji Bölümlerinden Prof. Dr. Nazlı Baydar ve Doç. Dr. Ayfer Dost’un liderliğinde, Özyeğin Üniversitesi yüksek lisans öğrencileri ve PERGEL saha ekibinin katkılarıyla güncellenmiştir.
Kağıtçıbaşı’nın bütüncül yaklaşımı, programın hem teorik hem uygulamalı çerçevesini belirleyerek bilimsel temelini güçlendirmektedir. Bu perspektif ışığında geliştirilmiş PERGEL, 5. ve 6. sınıf öğrencilerine yönelik 14 oturumluk yapılandırılmış bir programdır. Her oturum yaklaşık bir saat sürer ve haftada bir gerçekleştirilir, ön test ve son test değerlendirmelerini içeren toplam 16 buluşmayla programın etkililiği izlenir.
Kuramsal Çerçeve: Pozitif Ergen Gelişimi Yaklaşımı
PERGEL, gençleri yalnızca riskler ve sorunlar üzerinden değil, sahip oldukları potansiyel güçlü yönler ve geliştirilebilir beceriler üzerinden ele alan pozitif ergen gelişimi yaklaşımını temel alır. Kuramsal temeli, gelişimi kültürel bağlam içinde değerlendirir ve bireyin hem özerk hem ilişkisel yönlerini birlikte düşünür. Böylece ergenlerin kendilerini, arkadaş ilişkilerini ve çevrelerini daha sağlıklı anlamaları desteklenir.
Özellikle pandemiden sonra çocuklar ve ergenler, sosyal destekten yoksun kalmış ve psikososyal riskler artmıştır. Bu nedenle PERGEL gibi yapılandırılmış ve bilimsel temele dayanan programlar, gençlerin sosyal, duygusal ve ahlaki gelişimlerini güçlendirmek açısından her zamankinden daha kritik bir öneme sahiptir.
Programın Yapısı ve Uygulama Modeli
Program, çocukların kendini tanıma, duygularını anlama ve düzenleme, sağlıklı iletişim kurma, problem çözme, kişiler arası ilişkileri güçlendirme ve sorumluluk geliştirme becerilerini destekleyen koruyucu ve güçlendirici bir model sunar. 2021 yılından bu yana aktif saha uygulamaları gerçekleştiren PERGEL, Aralık 2025 itibarıyla 214 uygulama grubunda toplam 3.740 katılımcıya ulaşmış ve 421 eğitici tarafından uygulanmıştır.
İstanbul, İzmir, Ankara, Aydın, Bursa, Tarsus, Urfa, Hatay, Kahramanmaraş, Adıyaman, Malatya, Kapadokya ve Gazimağusa (KKTC) dahil olmak üzere birçok bölgede yaygın olarak yürütülen program, İstanbul ve İzmir’de Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği ile büyükşehir ve ilçe belediyeleri iş birliğinde uygulanmaktadır.
Eğiticiler, kıdemli PERGEL uygulayıcıları, psikologlar, psikolojik danışmanlar ve rehber öğretmenlerden oluşan süpervizör kadrosu eşliğinde çalışır ve dönem boyunca düzenli süpervizyon alırlar. Bu geniş saha uygulamaları, programın etkisi ve psikoloji öğrencilerine sağladığı uygulamalı öğrenme fırsatları ile öne çıkar.
Üniversite İş Birlikleri
Üniversitelerle yapılan iş birlikleri sayesinde psikoloji bölümü lisans ve lisansüstü öğrencileri, gönüllü veya staj kapsamında programa katılabilirler. PERGEL, çocukların gelişimini destekleme ile birlikte, psikoloji öğrencilerine sahada bilimsel bilgiyi uygulama, ölçme-değerlendirme süreçlerini deneyimleme ve süpervizyon eşliğinde becerileri geliştirme fırsatı sunar. Böylece program, gelişimi yalnızca inceleyen değil, aktif olarak destekleyen bir psikoloji anlayışına da hizmet eder.
Sonuç olarak;
Prof. Dr. Çiğdem Kağıtçıbaşı’nın bilimsel mirasını sahada yaşatan PERGEL, hem çocukların gelişimini desteklemeye hem de psikoloji öğrencilerine uygulamalı öğrenme fırsatı sunmaya devam ediyor. PERGEL hakkında bilgi almak veya potansiyel iş birliklerini görüşmek isteyen kişiler, Proje Koordinatörü Pınar Kandemir ile iletişime geçebilir (pergelproject@gmail.com).
Instagram: https://www.instagram.com/pergelprojesi/
*Bu yazı Psikoloji Ağı editörleri tarafından Psikoloji Ağı Yayın İlkelerine göre düzenlenmiştir.