Doc Martin, hemofobi nedeniyle Londra’daki cerrahi kariyerinden vazgeçen ve eski bir sahil köyü olan Portwenn’e pratisyen hekim olarak dönen Dr. Martin Ellingham’ın deneyimlerini anlatan bir TV dizisidir. Martin çok gençken burada yaşamış olmasına rağmen, kendisini buraya ait hissetmemektedir. Ne yazık ki kasaba halkı da bu noktada onunla hemfikirdir. Herkes onun garip ve yalnız bir insan olduğunu düşünmektedir. Ve sosyal becerilerinin düşük olması nedeniyle ciddi bir uyum sorunu yaşamaktadır. Öyle ki düşük sosyal becerileri bazıları tarafından Asperger Sendromu olarak yorumlanır.
Dikkat! İçerik spoiler içermektedir.
Portwenn’in Sosyal Yapısı
Portwenn, Cornwall’da küçük bir sahil köyüdür ve genellikle balıkçı köyü olarak bilinmektedir. Fiziki şartları pek gelişmiş olmamakla birlikte köyün tamamında alçak binalar hakimdir. Aynı zamanda yollar genellikle kötü ve dardır. Bir yerleşim yerinin yollarının kalitesi o yerin ekonomisi hakkında bilgi vermektedir. Buradaki insanlar genellikle alt-orta sınıf olarak tanımlanır. Ancak içinde bulundukları durumdan kurtulmanın bir yolunu aradıkları da söylenemez. Örneğin tesisatçı, yaşam standartlarından memnun olmamasına rağmen oğlunun da bu işi yapmasını istemektedir. Oğlunun okula gitmek istemesine ısrarla karşı çıkmış ve sonrasında bu işi bırakmaması şartıyla kabul etmiştir.
Kasaba halkı, alt-orta sınıf insanların tipik özelliklerini taşımaktadır. Kısıtlı koşullar onların dünya görüşlerini de sınırlamıştır. Düşük-orta sınıfta eğitimli ve yabancı bir kişi genellikle hoş karşılanmaz. Yabancıyı hoş karşılamamak, birlik duygusunun aşırı gelişmesinden kaynaklanır. Bir yabancı ile onlardan biri arasında bir ihtilaf olduğunda, kendilerinden olan kişi haksız olsa bile daima yabancının karşısında yer alırlar. Mesela Doc Martin, Elaine’i kovduğunda haklıydı. Ancak bu haber köyde çok çabuk yayıldı ve herkes ona karşı tavır aldı. Hastalar randevularını iptal ettiler, garson yemek getirmedi vs. Doc Martin onların sağlığını düşünerek musluk suyunun insanlarda ishale sebep olabileceğini açıkladığında köyün prestijini düşünerek ona karşı çıkmaları da bunun bir örneğidir.
Son olarak, dizide kasaba halkının değişimi kabul etmekte ve alışmakta zorlandığını görüyoruz. Doc Martin ile konuşurken sürekli yaşlı doktorun yaptığından bahseder ve karşılaştırırlar. Ayrıca zorbalık derecesinde ona saygısızlık etmektedirler.
Asperger Sendromu
Asperger sendromu (AS) ilk olarak 1944 yılında Viyanalı Çocuk Doktoru Hans Asperger tarafından tanımlanmıştır. Asperger, bu kişilerin duygularını ifade etmekte zorlandıklarını, empati kuramadıklarını ve toplumsal ipuçlarını yakalayamadıklarını ileri sürmüştür (Korkmaz, 2019). Tek başına bir hastalık olarak kabul edilmemekle birlikte alıcı ve ifade edici dil gelişiminde, bilişsel becerilerde, öz bakım ve çevreyle etkileşimde anlamlı bir gecikme bulunmaması sebebiyle otizmden ayrılmaktadır (Tufan, Durukan ve Işık, 2011). Asperger sendromunun başlıca klinik özellikleri şunlardır: Sosyal etkileşimde bozulma, yalnızlık, karşılıklı sosyal ilişkilerde yetersizlik; sosyal olma arzusuna rağmen akranlarla ilişki kurmakta zorluk; dar, sınırlı ve kişisel takıntılı bir ilginin varlığı; tekrarlayan rutine sıkı bağlılık; dil ve konuşma tuhaflıkları, garip konuşma ve sosyal bağlama uygun olmayan dil kullanımı; sözsüz iletişimde belirgin bozulma (jest yokluğu); bazı alanlarda üstün zekalılık; yetersizlik (motor); genellikle normal/sınırda zeka varlığı; başkalarının duygularını anlamada zorluk; dikkat eksikliği-hiperaktivite bozukluğu (depresyon, antisosyal ve şiddet içeren davranışlar eşlik eder) (Korkmaz, 2019).
Kurgusal Bir Karakter Olarak Doc Martin ve Asperger Sendromu
Doc Martin işinde son derece yetkindir. Öyle ki Louisa ile ilk tanıştığında, sol gözündeki sorunu hemen fark etti ve onu uyardı. Ve Louisa doktora gittiğinde gerçekten bir problem olduğu anlaşıldı. Aynı şekilde Roger’ın boğazındaki sorunu da önceden fark etmişti ve sonrasında kanser olduğu ortaya çıktı. Doc Martin için adeta yaşadığı toplumda bilimin temsilcisi olduğunu söyleyebiliriz. Örneğin köylülerin göğüslerinin büyümesi olayında herkes bunun sudan kaynaklandığına inanırken o bilimsel bir temel aradı.
Söz konusu sosyal ilişkiler olduğunda aynı yetkinliği göremiyoruz. Köy halkı onu yalnız ve “bodmin”, teyzesi inatçı ve beceriksiz, eski arkadaşı ise duyarsız olarak tanımlamaktadır. Sosyal becerileri oldukça düşüktür. Kendisini üst sınıf bir insan olarak gördüğünden herkesten hassasiyet ve nezaket bekler fakat kendisi başkalarına karşı asla bu şekilde davranmaz. Mesela insanların Portwenn Lifeboat Day’de sergiledikleri eserlerini çöpe benzetip bunu acıkça söylemiştir. Ayrıca Louisa onları nasıl bulduğunu sorduğunda sinir bozucu olduklarını belirtmiştir. Genelde iyi niyetle hareket etse de topluma uygun hareket etme konusunda yeterince bilgili olmadığı için sosyal ilişkileri dengeleyemez.
Bozuk sosyal etkileşim Asperger Sendromunun belirtilerinden biridir. Asperger sendromlu bireyler özellikle romantik ilişkilerde çok fazla sorun yaşarlar. Doc Martin de hiç evlenmedi, nişanlanmadı ve hatta bu konuda kalbi bile kırılmadı. Martin, bir ilkokul öğretmeni olan Louisa ile ilgilenmeye başladığında ise bu konuda oldukça tecrübesiz ve bilgisiz olması onu zora sokar. Mesela Louisa onu öptüğünde bunun uygunsuz kaçacağını düşünmeden ağız sağlığı tavsiyesi vermiştir.
Önemli olan diğer bir nokta ise dikkatinin çok çabuk dağılmasıdır. Dikkat eksikliği nedeniyle trafikte ekstra zorluk çekmektedir. Korkmaz (2019), AS’li bireylerde dikkat eksikliği ve hiperaktivite sendromuna özgü semptomların da görülebileceğini belirtmektedir. Ayrıca Asperger Sendromunda sözel olmayan iletişimin yani beden dilinin iyi olmadığı belirtiliyor. Martin’in yüz ifadesinin de duygularıyla birlikte değişmediğini görüyoruz. Mesela bir hastasına bacağının kesilmesi gerektiğiyle ilgili şaka yapıyor. Fakat şaka yaparken yüz ifadesi hiç değişmediği için ciddi anlaşılıp ortamda gerginliğe sebep oluyor.
Doc Martin’in Asperger sendromu ile ilişkilendirilebilecek bir diğer özelliği ise kurallara ve rutinlere olan bağlılığıdır. Sekreterine sürekli olarak çalışma saatlerini ve işin kurallarını hatırlatmaktadır. Hatta onu bir kez kovmuştur ve sonrasında sekreter geri dönmek istediğinde kuralları baştan koyacakları ve onlara mutlaka uyacakları konusunda onu uyarıp bu şartla işe almıştır.
Sonuç olarak, bu özelliklere baktığımızda Doc Martin’de Asperger sendromunun birçok belirtisi vardır. Ancak bununla birlikte sahip olmadığı birçok semptom da bulunmaktadır. Örneğin telaffuz sorunları, takıntı, sadist davranışlar, uyku bozuklukları vb. sorunlar yaşamamaktadır. Asperger sendromlu olup olmadığı tartışma konusu olmakla birlikte genel kabul Asperger sendromunun birçok belirtisini gösterdiği yönündedir.
Kaynakça
- Korkmaz, B. (2019). Yüksek İşlevli Otizm: Asperger Sendromu. Aba Organizasyon Eğitim Danışmanlık Yayıncılık Ve Pazarlama.
- Ma, S.-mei. (2016). Asiatic Aspie: Millennial (Ab)use of Asperger’s Syndrome. International Journal of Cultural Studies, 19(6), 643–658. https://doi.org/10.1177/1367877915595982
- Tufan, A. E., Durukan, İ., & Işık, U. (2011). Asperger Syndrome in Adulthood: A Review. Journal of Clinical and Analytical Medicine, 2(3). https://doi.org/10.4328/jcam.357
*Bu yazı Psikoloji Ağı editörlerinden Elif Ayça Ölmez tarafından Psikoloji Ağı Yayın İlkelerine göre düzenlemiştir